Alzheimer bakımında en sık sorulan soru "nasıl hatırlatırım" oluyor. Oysa deneyimli bakıcıların üzerinde birleştiği nokta farklı: hatırlatmaya olan ihtiyacı azaltmak, hatırlatmayı iyileştirmekten daha çok işe yarıyor. Bunun en güçlü aracı da sabit bir günlük rutin.
Sebebi şu: hastalık ilerledikçe olayları hatırlama yetisi zayıflar, ama alışkanlığa dayalı hareket görece daha uzun korunur. Her gün aynı saatte, aynı sırayla tekrarlanan bir akış, hatırlamayı gerektirmeyen bir yön duygusu üretir.
Rutin neyi azaltır?
Bakım verenlerin gözlemlediği ve bakım literatüründe de yaygın biçimde aktarılan etkiler şunlar:
- Gün içindeki tedirginlik ve "şimdi ne olacak" gerilimi azalır
- Öğün ve ilaç saatleri tartışma konusu olmaktan çıkar
- Akşam saatlerindeki huzursuzluk daha yönetilebilir hâle gelir
- Kişi kendi başına yapabildiği işleri daha uzun süre sürdürür
Son madde çoğu zaman gözden kaçıyor. Rutin yalnız bakım verenin işini kolaylaştırmıyor; kişinin bağımsızlığını da uzatıyor. Her sabah aynı sırayla yapılan bir hazırlık, adım adım yönlendirmeye göre çok daha uzun süre kendi başına sürdürülebiliyor.
Gün akışı nasıl kurulur?
Rutini kurarken üzerinde durduğumuz ilkeler:
- Mevcut alışkanlıkların üzerine kurun — sıfırdan bir program dayatmayın
- Sabahı sabit tutun: uyanma, kişisel bakım ve kahvaltı aynı sırayla
- Zihinsel olarak zorlayan işleri günün en iyi saatine yerleştirin
- Öğleden sonra hareket ve gün ışığı ekleyin; bu, akşam huzursuzluğunu doğrudan etkiler
- Akşamı sadeleştirin: ışık düşsün, ses azalsın, ziyaret ve karar biriktirmeyin
- Değişiklik gerekiyorsa tek seferde bir şeyi değiştirin
Akşam huzursuzluğu
Gün batımına doğru artan huzursuzluk, bakım verenler için en yorucu başlıklardan biri. Tamamen ortadan kaldırmak çoğu zaman mümkün olmuyor, ama şiddetini azaltmak mümkün.
İşe yaradığını gözlemlediğimiz yaklaşımlar: öğleden sonra kısa bir yürüyüş, akşamüstü uyku süresinin sınırlanması, akşam saatlerinde ortamı sakinleştirmek ve tartışmaya girmemek. Bir yanlışı düzeltmeye çalışmak yerine dikkati başka bir işe yönlendirmek, hem daha az yıpratıyor hem daha çok işe yarıyor.
Bakıcı sürekliliği rutinin bir parçasıdır
Rutinin en kolay gözden kaçan bileşeni, onu uygulayan kişinin aynı kalması. Sık değişen bakıcı, kurulan akışın her seferinde yeniden kurulması demek — ve bu, hastalığın ilerlemesinden bağımsız olarak durumun kötüleşmiş gibi görünmesine yol açıyor.
Bu yüzden Alzheimer taleplerinde yalnız bu alanda fiilen çalışmış adayları sunuyoruz ve eşleştirmede karakter uyumuna en az deneyim kadar ağırlık veriyoruz. Yerleştirme sonrası ilk ay boyunca düzenli arayıp uyumu takip etmemizin sebebi de bu: bu işte asıl sınav, aday bulunduğu gün değil, çalışmanın dördüncü haftasında veriliyor.
Bakım verenin kendi rutini
Son bir not: rutin yalnız bakım alan için değil, bakım veren için de gerekli. Uzun süreli bakımda en sık karşılaştığımız tükenme sebebi, bakım verenin kendi dinlenme saatlerini programa yazmamış olması. Devir saatlerinin ve izin günlerinin baştan sabitlenmesi, iyi niyetten çok daha güvenilir bir koruma sağlıyor.
